Po co sportowcom bisoprolol

Beta-blokery zajmują szczególne miejsce w medycynie sportowej. Dla jednych sportowców — z zaburzeniami rytmu, chorobą niedokrwienną czy niewydolnością serca — mogą być niezbędne do życia. Dla innych — przeszkodą dla wyniku, a nawet podstawą do dyskwalifikacji. Redakcja wyjaśnia, po co sportowcowi może być potrzebny bisoprolol, jak wpływa on na trening i dlaczego jego samodzielne stosowanie jest niebezpieczne.

Wskazania medyczne u osób, które trenują

Bisoprolol to kardiologiczny lek na receptę. Jego podstawowe wskazania nie różnią się dla sportowców i osób nieuprawiających sportu: przewlekła niewydolność serca z obniżoną frakcją wyrzutową, choroba niedokrwienna serca i dławica piersiowa, kontrola częstości rytmu przy migotaniu przedsionków, niektóre inne tachyarytmie oraz, w określonych przypadkach, nadciśnienie tętnicze.

Wśród osób, które trenują, beta-blokery najczęściej przepisuje się weteranom sportu z chorobą niedokrwienną serca lub po zawale, a także sportowcom z pewnymi zaburzeniami rytmu. Przy niektórych dziedzicznych kanałopatiach i kardiomiopatiach beta-blokada jest częścią standardowego leczenia, a kwestię dopuszczenia do zawodów rozstrzyga kardiolog sportowy.

Wytyczne ESC dotyczące kardiologii sportowej (Pelliccia i wsp., 2020) szczegółowo rozpatrują te sytuacje i podkreślają: decyzję o treningu i udziale w zawodach podczas przyjmowania beta-blokerów podejmuje się indywidualnie, z uwzględnieniem diagnozy, rodzaju sportu i intensywności obciążeń.

Jednocześnie przy niepowikłanym nadciśnieniu u osób aktywnych beta-blokery nie są lekami pierwszego wyboru. Zalecenia EAPC (Niebauer i wsp., 2018) preferują blokery RAA i blokery kanałów wapniowych, które mniej wpływają na wydolność.

Wpływ na wydolność

Podczas obciążenia rzut serca wzrasta przede wszystkim dzięki przyspieszeniu tętna. Bisoprolol ogranicza ten przyrost: maksymalna częstość skurczów serca się obniża, i serce musi to kompensować zwiększeniem objętości wyrzutowej. U osób wytrenowanych taka kompensacja jest niepełna.

Rezultatem jest to, że u części osób obniża się wydolność tlenowa i tolerancja intensywnych obciążeń, rośnie poczucie zmęczenia. Selektywne beta-1-blokery, do których należy bisoprolol, wpływają na wydolność mniej niż nieselektywne, ponieważ w mniejszym stopniu zaburzają zależne od beta-2 rozszerzenie naczyń w mięśniach i mobilizację substratów energetycznych.

Praktyczny skutek dla tych, którym bisoprolol przepisano zgodnie ze wskazaniami: strefy tętna obliczone według wzorów lub na podstawie testów bez leku przestają być poprawne. Trzeba orientować się na subiektywną skalę obciążenia lub na wyniki testu wysiłkowego przeprowadzonego podczas terapii.

Inne możliwe efekty ważne dla sportowców to pogorszenie tolerancji upału, ochłodzenie kończyn, zaburzenia snu. Beta-blokery mogą także maskować tachykardię jako wczesny objaw hipoglikemii, co jest szczególnie ważne dla osób z cukrzycą na insulinie.

Status na Liście zabronionej WADA

Beta-blokery znajdują się na Liście zabronionej WADA w dziale P1 — substancje zabronione tylko w wybranych sportach. Logika zakazu: w dyscyplinach, gdzie decydujące są precyzja i kontrola drżenia, obniżenie tętna i osłabienie fizycznych przejawów zdenerwowania może dać nieuczciwą przewagę.

Konkretną listę sportów i dyscyplin WADA weryfikuje co roku, dlatego sportowiec zawsze powinien sprawdzać aktualną wersję listy oraz przepisy swojej federacji.

Jeśli sportowiec z dyscypliny, w której beta-blokery są zabronione, potrzebuje leku ze wskazań medycznych, musi uzyskać zgodę na cele terapeutyczne (TUE) zgodnie z Międzynarodowym standardem WADA. Wymaga to dokumentacji medycznej potwierdzającej diagnozę i brak dozwolonych alternatyw.

W sportach wytrzymałościowych beta-blokery nie są zabronione, ponieważ nie poprawiają, a raczej pogarszają wynik. Zatem dla biegacza czy kolarza problemem nie są przepisy antydopingowe, lecz sam wpływ na wydolność.

Niebezpieczne scenariusze samodzielnego stosowania

W amatorskiej kulturystyce i fitnessie beta-blokery bywają stosowane samodzielnie, aby «wygasić» tachykardię, drżenie i uczucie lęku podczas przyjmowania stymulantów, hormonów tarczycy, klenbuterolu, wysokich dawek kofeiny. Redakcja podkreśla, że takie podejście jest niebezpieczne z kilku powodów.

• Maskowanie objawów.Tachykardia to sygnał organizmu o przeciążeniu serca. Przytłumione tętno nie oznacza, że toksyczne działanie substancji na mięsień sercowy zniknęło.
• Ryzyko hipoglikemii.Beta-blokery maskują kołatanie serca i drżenie jako wczesne oznaki niskiego cukru. Podczas przyjmowania insuliny może to prowadzić do ciężkiej hipoglikemii z utratą przytomności i ryzykiem śmierci.
• Bradykardia i bloki.Połączenie z innymi lekami spowalniającymi rytm lub przy i tak niskim tętnie osoby wytrenowanej może spowodować niebezpieczne spowolnienie serca.
• Skurcz oskrzeli.Nawet selektywne beta-1-blokery mogą prowokować skurcz oskrzeli u osób podatnych.
• Zespół odstawienia.Nagłe przerwanie beta-blokera może spowodować tachykardię «z odbicia», wzrost ciśnienia i zaostrzenie niedokrwienia.

Przegląd Endocrine Society (Pope i wsp., 2014) opisuje poważne skutki sercowo-naczyniowe stosowania środków zwiększających wydolność. Beta-bloker nie usuwa tych ryzyk, a jedynie utrudnia ich wczesne rozpoznanie. Jeśli podczas przyjmowania jakichkolwiek substancji pojawiły się tachykardia, przerwy w pracy serca czy ból w klatce piersiowej, konieczne jest badanie u kardiologa.

Trening podczas przepisanej terapii

Dla osób, którym bisoprolol przepisano ze wskazań medycznych, aktywność fizyczna zazwyczaj nie jest przeciwwskazana i często jest zalecana — na przykład w programach rehabilitacji kardiologicznej po zawale lub przy stabilnej niewydolności serca. Trening ma jednak swoją specyfikę.

Intensywność warto określać na podstawie testu wysiłkowego przeprowadzonego podczas przyjmowania leku lub według subiektywnej skali odczucia obciążenia. Rozgrzewka i schłodzenie powinny być dłuższe, bo adaptacja tętna do obciążenia jest spowolniona.

Warto uważnie podchodzić do treningów w upale, do odwodnienia, do gwałtownej zmiany pozycji ciała po obciążeniu. O zawrotach głowy, omdleniu, wyraźnej duszności czy obniżeniu tętna poniżej zwykłego trzeba informować lekarza.

Nie można samodzielnie zmieniać dawki ani pomijać przyjmowania w dni zawodów: wahania stężenia beta-blokera zwiększają ryzyko arytmii i niedokrwienia. Wszystkie kwestie dotyczące schematu rozstrzyga się z kardiologiem, a u sportowców pod kontrolą antydopingową — dodatkowo z uwzględnieniem przepisów TUE.

Polecamy również przeczytać nasze artykuły o mechanizmie działania bisoprololu, o tym, po co sportowcom amlodypina, oraz o analizach podczas przyjmowania leków przeciwnadciśnieniowych.

Wnioski redakcji

Bisoprolol jest potrzebny sportowcom wyłącznie ze wskazań medycznych: przy niewydolności serca, chorobie niedokrwiennej serca, wybranych arytmiach oraz niektórych dziedzicznych chorobach serca.

W sportach wytrzymałościowych beta-blokery obniżają maksymalne tętno i mogą pogarszać wynik, a w dyscyplinach wymagających precyzji są zabronione przez WADA i wymagają zgody na cele terapeutyczne.

Samodzielne stosowanie bisoprololu do «gaszenia» tachykardii podczas przyjmowania stymulantów czy hormonów maskuje niebezpieczne objawy, a w połączeniu z insuliną stwarza ryzyko ciężkiej hipoglikemii, która może zakończyć się śmiercią.

Bibliografia

1. Pelliccia A, Sharma S, Gati S, et al. 2020 ESC Guidelines on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease. Eur Heart J. 2021;42(1):17–96.
2. Niebauer J, Börjesson M, Carre F, et al. Recommendations for participation in competitive sports of athletes with arterial hypertension: a position statement from the sports cardiology section of the European Association of Preventive Cardiology (EAPC). Eur Heart J. 2018;39(40):3664–3671.
3. World Anti-Doping Agency. The Prohibited List. Montreal: WADA; current edition.
4. World Anti-Doping Agency. International Standard for Therapeutic Use Exemptions. Montreal: WADA; current edition.
5. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
6. McDonagh TA, Metra M, Adamo M, et al. 2021 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure. Eur Heart J. 2021;42(36):3599–3726.
7. CIBIS-II Investigators and Committees. The Cardiac Insufficiency Bisoprolol Study II (CIBIS-II): a randomised trial. Lancet. 1999;353(9146):9–13.